وقتی اسم فلوت را می‌شنویم، معمولاً یک ساز بادی نقره‌ای‌رنگ را تصور می‌کنیم که در ارکسترها و گروه‌های موسیقی دیده‌ایم. اما فلوت لاکوتا داستان کاملاً متفاوتی دارد؛ سازی چوبی، ساده و در عین حال بسیار خاص که صدایش حال‌وهوایی آرام، عمیق و گاهی مرموز دارد.
این ساز به سنت‌های موسیقایی بومیان آمریکای شمالی، به‌خصوص مردم لاکوتا، ارتباط دارد و در گذشته یکی از کاربردهای شناخته‌شده‌اش نواختن ملودی‌های مربوط به دلدادگی و خواستگاری بوده است. جالب‌تر اینکه ساختار فلوت لاکوتا هم با چیزی که از فلوت‌های معمولی می‌شناسیم فرق دارد.
اگر تا امروز نام «فلوت لاکوتا» یا «فلوت سرخپوستی» را شنیده‌اید و کنجکاو شده‌اید بدانید این ساز چیست، چطور صدا تولید می‌کند و چرا چنین صدای خاصی دارد، در این مقاله با آن آشنا می‌شویم.

فلوت لاکوتا چیست؟
فلوت لاکوتا یکی از سازهای بادی سنتی بومیان آمریکای شمالی است که به خانواده فلوت‌های بومی آمریکای شمالی تعلق دارد. در زبان لاکوتا، این ساز با نام Šiyótȟaŋka  شناخته می‌شود.
این ساز معمولاً از چوب ساخته می‌شود و برخلاف فلوت‌های کلاسیک غربی، نوازنده لازم نیست تکنیک پیچیده‌ای برای شکل دادن جریان هوا با لب‌هایش داشته باشد. هوا وارد ساز می‌شود و ساختار داخلی فلوت، آن را به بخشی می‌رساند که صدا در آن شکل می‌گیرد.
یکی از ویژگی‌های بسیار جالب فلوت لاکوتا این است که در بسیاری از نمونه‌ها، ساز از دو محفظه جداگانه تشکیل شده است: یک بخش برای دریافت و هدایت نفس و بخش دیگر برای تولید صدا. یک قطعه چوبی که معمولاً روی ساز قرار می‌گیرد، جریان هوا را به سمت لبه‌ای هدایت می‌کند و باعث ایجاد ارتعاش و تولید صدا می‌شود.
همین طراحی ساده، یکی از رازهای صدای متفاوت این ساز است.

چرا به آن فلوت «عاشقانه» هم می‌گویند؟
یکی از جذاب‌ترین بخش‌های داستان فلوت لاکوتا، ارتباط آن با عشق و خواستگاری است.
در میان برخی از جوامع بومی آمریکای شمالی، فلوت به‌عنوان سازی برای نواختن ملودی‌های مربوط به دلدادگی و ارتباط عاشقانه استفاده می‌شده است. به همین دلیل در منابع انگلیسی گاهی با عنوان Courting Flute  یا «فلوت خواستگاری» از آن یاد می‌شود. موزه متروپولیتن نیز به استفاده از این ساز برای ابراز علاقه اشاره کرده است.
در سنت‌های لاکوتا، حتی ارتباط جالبی میان صدای فلوت و گوزن نر وجود داشته است. در روایت‌هایی از سنت‌های قدیمی، مرد جوان می‌توانست با نواختن ملودی عاشقانه تلاش کند توجه فرد مورد علاقه‌اش را جلب کند؛ حتی برخی فلوت‌ها با نقش‌هایی مرتبط با گوزن تزئین می‌شدند.
البته بهتر است این موضوع را ساده‌سازی نکنیم و تصور نکنیم فلوت لاکوتا «فقط» یک ساز عاشقانه بوده است. کاربرد و معنای ساز در میان جوامع مختلف بومی متفاوت بوده و در دوره‌های مختلف نیز تغییر کرده است.

فلوت لاکوتا چه شکلی است؟

فلوت‌های لاکوتا و فلوت‌های بومی آمریکای شمالی معمولاً ظاهری چوبی و کشیده دارند و می‌توانند با تزئینات مختلف ساخته شوند.
روی برخی نمونه‌های تاریخی، آثاری از رنگ‌آمیزی، چرم، پر، حکاکی و نقش‌های حیوانات دیده می‌شود. برای مثال، یک فلوت متعلق به مردم Oglala Lakota که حدود سال ۱۸۷۰ ساخته شده، از چوب ساخته شده و روی آن از چرم، پر و رنگ استفاده شده است.
برخی سازها حتی به شکل حیوانات یا با تزئینات حیوانی ساخته می‌شدند؛ نمونه‌ای از یک فلوت Oglala Lakota متعلق به حدود سال ۱۸۷۰ در مجموعه موزه ملی سرخپوستان آمریکا، به شکل پرنده ساخته شده است.
بنابراین ظاهر این ساز فقط جنبه زیبایی ندارد و در نمونه‌های سنتی می‌تواند بخشی از هویت فرهنگی و هنری ساز باشد.

فلوت لاکوتا چند سوراخ دارد؟
فلوت‌های بومی آمریکای شمالی امروزی معمولاً با پنج یا شش سوراخ انگشت‌گذاری ساخته می‌شوند.
این تعداد سوراخ شاید در مقایسه با بعضی فلوت‌های دیگر کم به نظر برسد، اما اتفاقاً یکی از دلایلی است که این ساز برای شروع یادگیری می‌تواند جذاب باشد.
در بسیاری از فلوت‌های پنج‌سوراخه، ساختار ساز به نوازنده اجازه می‌دهد یک گام پنج‌صدایی یا پنتاتونیک مینور را با انگشت‌گذاری نسبتاً ساده اجرا کند.

یک نکته جالب: چرا نت‌های اشتباه کمتر به گوش می‌رسند؟
یکی از جذابیت‌های فلوت‌های پنج‌سوراخه بومی آمریکای شمالی این است که گام رایج آنها، یعنی پنتاتونیک مینور، فضای خاصی برای ساخت ملودی ایجاد می‌کند.
به همین دلیل حتی کسی که تجربه زیادی در نوازندگی ندارد، می‌تواند با چند انگشت‌گذاری ساده شروع به کشف صداهای مختلف کند و نسبتاً سریع به ملودی‌های قابل‌قبولی برسد. البته این به معنی «بدون نیاز به تمرین بودن» ساز نیست؛ نوازندگی حرفه‌ای همچنان به کنترل نفس، ریتم، انگشت‌گذاری و تمرین نیاز دارد.

فلوت لاکوتا چطور صدا تولید می‌کند؟

اینجا یکی از جالب‌ترین تفاوت‌های فلوت لاکوتا با فلوت‌های معمولی مشخص می‌شود.
در بسیاری از این فلوت‌ها، داخل ساز یک دیواره، دو محفظه ایجاد می‌کند. نفس نوازنده ابتدا وارد محفظه اول می‌شود. سپس جریان هوا از مسیر مشخصی عبور کرده و وارد محفظه دوم می‌شود؛ جایی که ارتعاش هوا باعث شکل‌گیری صدا می‌شود. قطعه‌ای که روی ساز قرار می‌گیرد، جریان هوا را به سمت محل تولید صدا هدایت می‌کند.
به همین دلیل ساز از بیرون شاید شبیه یک تکه چوب سوراخ‌شده به نظر برسد، اما درون آن طراحی آکوستیکی بسیار جالبی وجود دارد.

چند حقیقت جالب درباره فلوت لاکوتا
1 .فلوت لاکوتا فقط یک لوله چوبی ساده نیست.
در بسیاری از نمونه‌ها، داخل ساز دو محفظه وجود دارد که نقش مهمی در تولید صدا دارند
2. این ساز با داستان‌های عاشقانه ارتباط تاریخی دارد.
در برخی سنت‌های بومی، فلوت برای نواختن موسیقی خواستگاری و ابراز علاقه استفاده می‌شده است.
3. بعضی فلوت‌های تاریخی بسیار زیبا تزئین شده‌اند.
چرم، پر، رنگ، حکاکی و نقش حیوانات از جمله تزئیناتی هستند که در نمونه‌های تاریخی دیده می‌شوند
4. فلوت‌های پنج‌سوراخه معمولاً برای گام پنتاتونیک مینور طراحی می‌شوند.
این ساختار یکی از دلایلی است که ملودی‌سازی روی این ساز برای بسیاری از نوازندگان جذاب است.
5. همه فلوت‌های بومی آمریکای شمالی دقیقاً یکسان نیستند.
تفاوت در فرهنگ، منطقه، دوره تاریخی، طراحی و کاربرد باعث شده انواع مختلفی از این سازها وجود داشته باشد.

جمع‌بندی

فلوت لاکوتا فقط یک ساز بادی با چند سوراخ نیست. پشت ظاهر ساده آن، تاریخ، فرهنگ، داستان‌های عاشقانه و یک طراحی آکوستیکی جالب قرار گرفته است.
این ساز در سنت‌های بومی آمریکای شمالی، به‌ویژه در ارتباط با موسیقی لاکوتا، جایگاه ویژه‌ای داشته و در دوره‌هایی برای نواختن ملودی‌های عاشقانه و خواستگاری استفاده می‌شده است. صدای خاص آن نیز تا حد زیادی به ساختار دو محفظه‌ای و شیوه هدایت هوا در ساز مربوط می‌شود.
شاید جالب‌ترین ویژگی فلوت لاکوتا همین تضاد باشد. سازی که از نظر ظاهری ساده به نظر می‌رسد، اما داستان بسیار بزرگی پشت صدای آن پنهان شده است.

سوالات متداول
فلوت لاکوتا چیست؟ فلوت لاکوتا یک ساز بادی چوبی متعلق به سنت‌های موسیقایی بومیان آمریکای شمالی است که ساختار و صدای متفاوتی نسبت به فلوت‌های رایج غربی دارد.
چرا فلوت لاکوتا را ساز خواستگاری می‌نامند؟ در برخی سنت‌های بومی آمریکا از فلوت برای نواختن ملودی‌های عاشقانه و ابراز علاقه استفاده می‌شده و به همین دلیل با عنوان «فلوت خواستگاری» نیز شناخته می‌شود.
آیا یادگیری فلوت لاکوتا سخت است؟ به دلیل ساختار نسبتاً ساده و انگشت‌گذاری قابل‌فهم، می‌تواند برای افراد مبتدی گزینه مناسبی باشد؛ با این حال برای نوازندگی حرفه‌ای همچنان به تمرین و کنترل نفس نیاز دارد.
آیا فلوت لاکوتا همان فلوت سرخپوستی است؟ فلوت لاکوتا به سنت موسیقایی لاکوتا مربوط است، اما «فلوت بومی آمریکای شمالی» اصطلاح گسترده‌تری است و سازها و سنت‌های متنوعی را شامل می‌شود.