تار و گیتار هر دو از سازهای زهی هستند و هر دو با لرزش سیم صدا تولید می‌کنند؛ اما اگر کمی با دنیای این دو ساز آشنا شوید، متوجه می‌شوید که تفاوت تار و گیتار فقط به شکل ظاهری آن‌ها محدود نمی‌شود.
تار یکی از مهم‌ترین سازهای موسیقی ایرانی است و بخش مهمی از ردیف و موسیقی دستگاهی با آن اجرا می‌شود. گیتار هم سازی جهانی است که در سبک‌های بسیار متنوعی از موسیقی کلاسیک و فلامنکو گرفته تا پاپ، راک و جَز حضور دارد.
اما تار و گیتار دقیقاً چه تفاوت‌هایی با هم دارند؟ آیا یکی از آن‌ها سخت‌تر است؟ صدای کدام متفاوت‌تر است و اگر یکی را بلد باشیم، یادگیری دیگری راحت‌تر می‌شود؟

ساختمان تار و گیتار با هم متفاوت است

شاید اولین چیزی که در این دو ساز توجه شما را جلب کند، شکل بدنه باشد.
تار ایرانی بدنه‌ای با دو کاسه دارد که به آن کاسه و نقاره گفته می‌شود. سطح کاسه با پوست پوشانده شده و دسته‌ای نسبتاً بلند به آن متصل است. این ساختار روی نحوه ارتعاش سیم‌ها و رنگ صوتی ساز تأثیر زیادی دارد.
گیتار بدنه‌ای بزرگ‌تر و یکپارچه‌تر دارد و بسته به نوع آن، شکل و ساختار متفاوتی پیدا می‌کند. گیتار کلاسیک و آکوستیک دارای جعبه صوتی توخالی هستند، در حالی که گیتار الکتریک برای تولید صدای اصلی خود به پیکاپ و تجهیزات تقویت صدا متکی است.
پس حتی پیش از اینکه این دو ساز را بنوازیم، تفاوت در ساختمان آن‌ها تا حد زیادی توضیح می‌دهد که چرا صدای تار و گیتار شبیه هم نیست.

هر دو شش سیم دارند، اما سیم‌های تار مثل گیتار نیستند

یکی از نکات جالب درباره تار و گیتار این است که هر دو معمولاً شش سیم دارند؛ اما نحوه قرار گرفتن و کوک شدن سیم‌ها متفاوت است.
در تار ایرانی، شش سیم به صورت سه جفت سیم قرار می‌گیرند و هر جفت معمولاً با فاصله مشخصی کوک می‌شود. به همین دلیل وقتی نوازنده یک مضراب می‌زند، ممکن است چند سیم تقریباً همزمان به صدا دربیایند.
در گیتار معمولی، شش سیم به صورت جداگانه قرار گرفته‌اند و هرکدام نت مشخصی در کوک استاندارد ساز دارند.
بنابراین صرفاً اینکه هر دو ساز «شش‌سیمه» هستند، به این معنی نیست که سیستم صوتی و کوک آن‌ها مشابه است.

مضراب تار با پیک گیتار فرق دارد

شیوه تولید صدا هم یکی از تفاوت‌های مهم این دو ساز است.
تار با مضراب مخصوص تار نواخته می‌شود. نوازنده با حرکات مضراب، سیم‌ها را به صدا درمی‌آورد و دست دیگر نت‌ها را روی پرده‌های دسته مشخص می‌کند.
در گیتار می‌توان سیم‌ها را با انگشت نواخت یا از پیک استفاده کرد. در گیتار کلاسیک، استفاده از انگشتان دست راست بسیار رایج است، در حالی که در بسیاری از سبک‌های گیتار پاپ و راک، پیک کاربرد زیادی دارد.
همین تفاوت در نحوه برخورد با سیم، روی رنگ و بیان صوتی هر ساز تأثیر می‌گذارد.

پرده‌های تار و گیتار یکسان نیستند

هر دو ساز دارای پرده هستند، اما پرده‌بندی آن‌ها یکسان نیست.
در گیتار، پرده‌ها فلزی و ثابت هستند و محل هر نت از قبل مشخص شده است. نوازنده با قرار دادن انگشت پشت پرده، طول مؤثر سیم را تغییر می‌دهد و نت مورد نظر را تولید می‌کند.
در تار ایرانی، پرده‌ها معمولاً از جنس نخ یا مواد مشابه ساخته می‌شوند و به شکل خاصی روی دسته قرار می‌گیرند. نکته مهم این است که سیستم پرده‌بندی تار برای اجرای فواصل موسیقی ایرانی طراحی شده و با سیستم فواصل موسیقی غربی در گیتار یکسان نیست.
به همین دلیل، موسیقی دستگاهی ایران را نمی‌توان صرفاً با همان منطق فواصل گیتار اجرا کرد و نوازندگی تار به تکنیک‌ها و شناخت موسیقایی خاص خودش نیاز دارد.

تفاوت صدای تار و گیتار از کجا می‌آید؟

حتی اگر یک نت را با تار و گیتار اجرا کنیم، رنگ صدای این دو ساز متفاوت خواهد بود.
صدای تار معمولاً حالتی شفاف، زنگ‌دار و پرطنین دارد و یکی از ویژگی‌های مهم آن امکان ایجاد ظرافت‌های صوتی و تحریرهای سازی در موسیقی ایرانی است.
گیتار، بسته به نوع ساز و شیوه نوازندگی، می‌تواند صدایی کاملاً متفاوت داشته باشد. گیتار کلاسیک صدایی گرم و نسبتاً نرم دارد، گیتار آکوستیک صدایی پرطنین‌تر و درخشان‌تر ایجاد می‌کند و گیتار الکتریک هم می‌تواند با استفاده از افکت‌ها طیف بسیار گسترده‌ای از صداها را تولید کند.
بنابراین وقتی درباره «صدای گیتار» صحبت می‌کنیم، باید مشخص کنیم درباره کدام نوع گیتار حرف می‌زنیم.

تار بیشتر در چه موسیقی‌ای استفاده می‌شود؟

تار جایگاه ویژه‌ای در موسیقی سنتی و دستگاهی ایران دارد و از سازهای مهم برای اجرای ردیف به شمار می‌رود.
البته کاربرد تار به موسیقی سنتی محدود نمی‌شود و امروزه می‌توان آن را در آثار تلفیقی و بعضی پروژه‌های موسیقی معاصر هم شنید.
گیتار از این نظر دنیای بسیار گسترده‌تری دارد. از موسیقی کلاسیک و فلامنکو گرفته تا پاپ، راک، بلوز، جَز و کانتری، برای گیتار سبک‌ها و تکنیک‌های متفاوتی شکل گرفته است.
پس اگر بین این دو ساز مردد هستید، سبک موسیقی مورد علاقه‌تان یکی از مهم‌ترین معیارهای انتخاب است.

تار سخت‌تر است یا گیتار؟

این سؤال جواب یکسانی برای همه ندارد.
شروع گیتار ممکن است برای بعضی افراد ساده‌تر به نظر برسد، چون منابع آموزشی و آهنگ‌های ساده برای آن بسیار زیاد است. اما گیتار هم در مراحل بالاتر تکنیک‌های پیچیده‌ای مثل فینگرپیکینگ، بندینگ، آرپژ و تکنیک‌های مختلف ریتمیک دارد.
در تار نیز علاوه بر کنترل مضراب و انگشت‌گذاری، آشنایی با ردیف، دستگاه‌ها، گوشه‌ها و فواصل موسیقی ایرانی اهمیت پیدا می‌کند.
بنابراین سختی هر ساز تا حد زیادی به هدف شما بستگی دارد. اگر فقط می‌خواهید چند آهنگ ساده بزنید، مسیر یادگیری با کسی که قصد دارد نوازنده حرفه‌ای شود بسیار متفاوت است.

اگر گیتار بلد باشیم، یادگیری تار راحت‌تر می‌شود؟

تا حدی بله، اما نه به این معنی که بتوانید بدون آموزش جدی تار بزنید.
کسی که قبلاً گیتار زده، با مفاهیمی مثل کوک، انگشت‌گذاری، تغییر طول سیم، ریتم و هماهنگی دو دست آشناست. این تجربه می‌تواند شروع یادگیری تار را راحت‌تر کند.
با این حال، مضراب تار، پرده‌بندی، تکنیک‌های اجرایی و فواصل موسیقی ایرانی چیزهایی هستند که باید به‌طور جداگانه یاد گرفته شوند.
برعکس این موضوع هم تا حدی صدق می‌کند؛ نوازنده تار در زمینه‌هایی مثل کنترل دست و درک ریتم و ملودی تجربه‌هایی دارد که می‌تواند در یادگیری گیتار به او کمک کند.

تار بهتر است یا گیتار؟

در واقع سؤال بهتر این است که تار برای شما مناسب‌تر است یا گیتار؟
اگر به موسیقی ایرانی، ردیف، دستگاه‌ها و صدای سازهای سنتی علاقه دارید، تار می‌تواند انتخاب بسیار جذابی باشد. اما اگر به موسیقی پاپ، راک، بلوز، کلاسیک غربی یا سبک‌های متنوع دیگر علاقه دارید، گیتار انتخاب‌های بسیار بیشتری پیش روی شما می‌گذارد.
از طرف دیگر، اگر هنوز مطمئن نیستید، بهتر است قبل از خرید ساز، صدای هر دو را بشنوید و حتی یک جلسه با هرکدام امتحان کنید. گاهی سازی که روی کاغذ مناسب‌تر به نظر می‌رسد، لزوماً همان سازی نیست که شما با آن ارتباط بیشتری برقرار می‌کنید.

یک ساز، دو دنیای متفاوت

تار و گیتار با اینکه هر دو سازهای زهی و شش‌سیم هستند، از نظر ساختمان، کوک، پرده‌بندی، شیوه نوازندگی، رنگ صوتی و کاربرد موسیقایی تفاوت‌های قابل‌توجهی دارند.
در نهایت انتخاب بین این دو بیشتر از اینکه به «بهتر بودن» یکی از آن‌ها مربوط باشد، به موسیقی‌ای بستگی دارد که دوست دارید بنوازید. اگر صدای تار شما را به موسیقی ایرانی نزدیک می‌کند، احتمالاً همین ساز ارزش دنبال کردن دارد؛ و اگر همیشه دلتان می‌خواسته آکوردهای گیتار را بزنید و همراه آهنگ‌ها بخوانید، گیتار احتمالاً انتخاب مناسب‌تری برای شماست.

سوالات متداول

آیا تار و گیتار کوک یکسانی دارند؟ خیر. کوک تار با گیتار متفاوت است و تار برای اجرای موسیقی ایرانی و فواصل مخصوص آن طراحی شده است. گیتار هم بسته به سبک و نوع نوازندگی می‌تواند کوک‌های مختلفی داشته باشد.

آیا کسی که گیتار بلد است می‌تواند تار را سریع‌تر یاد بگیرد؟ تا حدی بله. آشنایی با ریتم، نت‌ها، انگشت‌گذاری و هماهنگی دو دست می‌تواند یادگیری تار را راحت‌تر کند؛ اما شیوه مضراب‌زدن و فواصل موسیقی ایرانی نیاز به تمرین جداگانه دارد.

تار سخت‌تر است یا گیتار؟ نمی‌توان گفت یکی برای همه سخت‌تر است. اگر هدف شما یادگیری موسیقی ایرانی باشد، تار انتخاب طبیعی‌تری است؛ اما اگر به آکورد، پاپ و سبک‌های غربی علاقه دارید، گیتار ممکن است شروع ساده‌تری داشته باشد.

آیا با تار می‌توان آهنگ‌های غیرایرانی نواخت؟ بله، از نظر فنی می‌توان ملودی‌های مختلفی را با تار اجرا کرد، اما رنگ صدا و ساختار ساز باعث می‌شود برای موسیقی ایرانی و ملودی‌های مرتبط با آن مناسب‌تر باشد.

آیا گیتار و تار از نظر صدادهی شبیه هم هستند؟ نه چندان. گیتار صدایی نسبتاً پر و متنوع دارد و بسته به نوع آن می‌تواند آکوستیک، کلاسیک یا الکتریک باشد. تار صدایی شفاف، زنگ‌دار و متمایز دارد که بخش مهمی از رنگ صوتی موسیقی ایرانی را شکل می‌دهد.